امت واحده در مواجهه با عصبیت مدرن: بازسازی مفهوم «ملت» در پرتو قرآن و گفتمان انقلاب اسلامی

نوع مقاله : علمی ـ پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر پسا دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد(پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی)

چکیده

این مقاله به بررسی چگونگی مواجهه «گفتمان انقلاب اسلامی» با پدیده «عصبیت مدرن»(ملی‌گرایی و تفرقه‌های قومی-مذهبی)از طریق بازسازی مفهوم «ملت» در پرتو قرآن کریم می‌پردازد.مسئله اصلی این است که جهان اسلام،علی‌رغم آموزه بنیادین «امت واحده»،در عمل با تفرقه‌هایی روبروست که به تشخیص گفتمان انقلاب،محصول پروژه راهبردی دشمنان امت اسلامی است.این پژوهش با روش تحلیلی-تطبیقی،به واکاوی تفاسیر آیات کلیدی مرتبط با هویت و وحدت(حجرات: ۱۳؛ انبیاء: ۹۲؛ آل عمران: ۱۰۳)و بیانات آیت‌الله خامنه‌ای می‌پردازد.یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که این گفتمان با تمایزگذاری قاطع میان «ملّة» به مثابه یک هویت «آیینی» و توحیدی(برگرفته از سنت ابراهیمی)و «ملت» به مثابه یک هویت سیاسی مبتنی بر خاک و نژاد،یک «پادراهبرد قرآنی» را برای مقابله با عصبیت مدرن صورت‌بندی می‌کند.ارکان این راهبرد،عملیاتی‌سازی سه اصل بنیادین است: جایگزینی «تقوا» به عنوان تنها معیار کرامت انسانی به جای تفاخر نژادی،بازتعریف «تنوع» به مثابه فرصتی برای شناخت متقابل(تعارف)به جای تخاصم،و فعال‌سازی «اعتصام جمعی به حبل‌الله» به عنوان سازوکار تحقق وحدت.این مقاله نتیجه می‌گیرد که در گفتمان انقلاب اسلامی،بازسازی مفهوم ملت، زیربنای گذار از هویت‌های محدود و واگرایانه به سوی افق تمدنی «امت واحده» و بازیابی اقتدار جهان اسلام است.

کلیدواژه‌ها

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار