استادیار دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران
چکیده
وقوع انقلاب اسلامی، گفتمان جدیدی را در برابر گفتمانهای فکری- سیاسی حاکم بر حیات انسان مدرن رقم زد. گفتمان انقلاب اسلامی در چارچوب یک شبکه سه ضلعی منبعث از اندیشه اسلامی شکل گرفت. سه ضلع این شبکه عبارت است از: ضلع عمودی که ناظر بر رابطه فرد مسلمان با رهبران الهی است؛ ضلع افقی که مبیّن رابطه میان افراد مسلمان در درون جامعه اسلامی است؛ و ضلع عمقی که ناظر بر رابطه انسان مسلمان با عمق تاریخی، تمدنی، اعتقادی و سیره اولیاء و اوصیاء است. در ایران قبل از انقلاب، جامعه در قالب این سه ضلع، به تدریج در مسیر تحوّل قرارگرفت. آنچه دو ضلع عمودی (رابطه مردم با رهبری) و افقی (روابط بین مسلمانان) را معنا میبخشید و حدود و ثغور آن را تعریف میکرد، ضلع عمقی و عمق تاریخی، تمدنی و اعتقادی بود. امام خمینی به عنوان رهبر حرکت اجتماعی – سیاسی مردم ایران با استعانت از رابطه عمقی (اندیشه شیعه و ولایتفقیه)، از یکسو، به تحکیم همدلی و اتحاد میان مردم پرداخت، و از سوی دیگر، جهت حرکت مردم را به سمت قیام علیه حکومت طاغوت، و ایمان به جهاد برای تأسیس نظام اسلامی هدایت نمود. این شبکه مبتنی بر اندیشه شیعی از دهه 1340 در بستر جامعه نضج گرفت و با بهرهگیری از مفاهیم بنیادی تشیع، نظیر شهادت، عاشورا، مهدویت و ولایت، منجر به انقلاب اسلامی شد. با پیروزی انقلاب و تأسیس نظام جمهوری اسلامی، گفتمان انقلاب اسلامی به عنوان یک گفتمان در برابر گفتمانهای سکولار در جهان مطرح شد و مورد توجه ملتهای مسلمان قرار گرفت که انعکاس آن را در محور مقاومت میتوان به روشنی مشاهده نمود.
)